..........дэлхийн зах зээл дээр газрын тосны үнэ баррел нь 200 ам долларт хүрвэл юү болох вэ? 1973 оны Араб-Израйлын дайны үед нефтийн үнэ баррель тутамдаа 3 дахин нэмэгдэж АНУ аргагүй эрхэнд талоны системд орж байсан давтагдах уу......эсвэл дэлхийг хамарсан хямралд цэг тавьж эрчим хүчний шинэ гарц гарч ирэхэд хүргэх үү?.... зарим судлаачид одоо үргэлжилж буй хямралын гарц нь нүүрс газрын тосноос ондоо бас цөмийн энерги шиг хортой аюултай биш тогтвортой эрчим хүчний эх үүсвэр гэж дүгнэж байгаа. Гэхдээ л энэ бүх шийд гарч ирэх нөхцөл нь заавал цэрэг зэвсгийн мөргөлдөөн, дайн гэж үү?
Хормузын хоолойн эргэн тойронд үүсээд буй нөхцөл байдал дээрхи бүхний талаар дахин бодоход хүргэж байна. Газарзүйн байршлын хувьд Персийн булан болон Арабын тэнгисийг холбосон 54 км өргөн энэ жижиг хоолой яагаад ингэж стратегийн ач холбогдол бүхий цэг болсон бэ? .......Хариулт маш энгийн энэ жижиг хоолойгоор дэлхийн газрын тосны нийлүүлэлтийн 1\5 , газрын тосны далайн тээврийн 35 хувь дамжин өнгөрдөгт л байна. Тооцоо ч энгийн дэлхий өөрөө хамгийн сүүлийн тоогоор хоногт 87 сая баррель газрын тос хэрэглэдэг гэтэл энэ жижиг хоолойгоор хоногт 17 сая баррель буюу нийт хоногийн хэрэглээний бараг 20 орчим хувь гарч байдаг. Газрын тосны нийлүүлэлт 20 хувиар буурах нь, газрын тосны үнийг хэр өсгөх бол? Хамгийн хялбараар нь шууд хамааралтай гэж үзвэл одоо байгаа 100 ам доллар маань 120 ам доллар болж өсөх нь гарцаагүй. Зарим нэг улсын хувьд бүүр ч илүү чанга тусна ....жишээ нь: Япон улс гэхэд энэ бүс нутгаас нийт газрын тосны хэрэглээнийхээ 70 орчим хувийг импортоор авдаг. Тэр нь байхгүй болвол Япон яах бол?
Үндсэн стратегийн ач холбогдол нь газрын тосны тээвэрлэлт дайрч гардагт бол туслах бас нэг нөхцөл нь энэ хоолойн зүүн эрэг талыг АНУ болон Барууны орнуудын заналт дайсан болоод буй Иран улс хянаж байдагт оршиж байна. АНУ-н нэг номерийн эрх ашиг бол энэ хоолойгоор дамжин гарах газрын тосны урсгалыг хэвийн байлгах бол Иран улс энэ урсгалыг хаах замаар тэдний газрын тосны экспортод тависан хоригийг цуцлуулах болж байна. Иран нь өөрөө OPEC-н гишүүн нийт газрын тосны нөөц нь дэлхийд 4-т ордог улс, ДНБ-ны 20 хувь, нийт экспортын 80 хувь, Засгийн газрын орлогын 70 хувь нь зөвхөн газрын тосны орлогоор бүрддэг гэвэл, Иран улсын хувьд ч Хормузын хоолойг хаах нь эдийн засгийн утгаараа амиа хорлохтой адилхан гэхдээ нэгэнт экспортнь хаагдчих юм бол үр дүн нь ялгаагүй учир тэд өөрөө хохирсон ч хамаагүй барууны нөхдүүдийг адилхан хүндрэлд оруулах жихад хийх хүсэл төрөх нь гарцаагүй. Нөгөө талдаа АНУ ч энэ бүс нутгаас нийт газрын тосны хэрэглээний 9 хувиа хангадаг. Тэд Персийн булангийн дайнаас хойш энэ бүс нутгаас хамаарах нефтийн хэрэглээгээ багасгаж байгаа. Гэхдээ л энэ улс жилд 19,4 тэрбум баррель нефть хэрэглэдэг гэвэл 9 хувь бас ч жижиг тоо биш. Ийм ч учраас АНУ-н 5-р усан флот Бахрейн улсад байршиж Хормузын хоолойн аюулгүй байдлыг хамгаалж байна.
Иран болон Иракийн хооронд үргэлжилсэн 1980-1988 оны дайн үед газрын тосны үнэ дэлхийн зах зээл дээр 25 хувь өсөж, Хормузын булангаар дамжих газрын тосны зөөвөрлөлт, Ираны далайд тавьсан мины аюулд өртөж эхэлсэн. Энэ ч 1988 онд АНУ болон Иран хооронд далайн мөргөлдөөнд хүргэсэн, АНУ далайн цэргийн түүхэн дэхь далайц, ач холбогдлоороо 5-т орхуйц үйл явдал болж байжээ. Үүнээс хойш бараг жижиг мөргөлдөөн тасраагүй ч өнөөдрийн түвшинд хүрэх хэмжээний аюул үүсээгүй байсан. Иран улс энэ оны 1-р сарын 27 -нд Персийн буланд далайн цэргийн томоохон сургууль зарлаж, Хормузын хоолойг хаах заналхийлэл нь хэр бодитой, биелэхүйц гэдгээ баталж харуулах гэж байгаа нь олон улсын санхүүгийн зах зээл дээр айдас бүрдүүлж сүүлийн долоо хоногт газрын тосны үнэ 4 хувь өсөөд байна. АНУ болон барууны ертөнц ч маш хурцаар Ираны заналхийлэлд хариу өгсөн ба Хормузын хоолойг хаах нь дайн зарлахтай адил зүйл гэж мэдэгдээд байна.
Цэргийн судлаачид аль хэдийн 2 улсын энэ бүсэд байгаа далайн цэргийн хүчин чадлыг харьцуулаад эхэлсэн ба Иран улс нь Хормузын хоолойг биет байдлаар хаах хэмжээний усан цэргийн хүчин чадал байхгүй ч минжүүлэх, пуужин харвах, хорлон сүйтгэх дайралт хийх хэмжээний хүчин чадалтай гэж дүгнээд байгаа. Вест пойнтийн цэргийн мэргэжилтнүүдийн үзэж байгаагаар бол Ираны далайн цэргийн хамгийн том аюул нь тэдний мэдэлд буй 23 ширхэг усанд шумбагч онгоцууд гэж үзэж байна. Тэдний төсөөллөөр бол мөргөлдөөн гарсан нөхцөлд ямар ч хувилбараар АНУ-н 5-р флот ялах нь гарцаагүй ба хамгийн сайн хувилбараар бол хэд хоногт, муудаа л 5-н долоо хоногийн хугацаанд Хормузын хоолойг буцааж нээж чадах юм байна. Иран улс ч үнэхээр мөргөлдөөн зайлшгүй болсон цагт ялахгүй ч хамаг хүчээ энд хаях тул хэд хоногоор ч асуудал хязгаарлагдахгүй нилээн сунжирсан дайн болох нь гарцаагүй байх аа.
Бидэнд бол дайны хор хөнөл нь хол ч эдийн засгийн нөлөөлөл нь бол хүрнэ. Хэрэв үнэхээр Хормузын хоолойд мөргөлдөөн Иран болон АНУ тэргүүтэй барууны эвслийн хүчний хооронд өрнөсөн нөхцөлд дэлхийн хэмжээнд санхүүгийн хямрал ирэх нь гарцаагүй болно. Битгий л дайн байлдаанаар хямралаас гарах арга гарцаа хайгаасай гээд залбирах л үлдэж байна даа.....
Хормузын хоолойн эргэн тойронд үүсээд буй нөхцөл байдал дээрхи бүхний талаар дахин бодоход хүргэж байна. Газарзүйн байршлын хувьд Персийн булан болон Арабын тэнгисийг холбосон 54 км өргөн энэ жижиг хоолой яагаад ингэж стратегийн ач холбогдол бүхий цэг болсон бэ? .......Хариулт маш энгийн энэ жижиг хоолойгоор дэлхийн газрын тосны нийлүүлэлтийн 1\5 , газрын тосны далайн тээврийн 35 хувь дамжин өнгөрдөгт л байна. Тооцоо ч энгийн дэлхий өөрөө хамгийн сүүлийн тоогоор хоногт 87 сая баррель газрын тос хэрэглэдэг гэтэл энэ жижиг хоолойгоор хоногт 17 сая баррель буюу нийт хоногийн хэрэглээний бараг 20 орчим хувь гарч байдаг. Газрын тосны нийлүүлэлт 20 хувиар буурах нь, газрын тосны үнийг хэр өсгөх бол? Хамгийн хялбараар нь шууд хамааралтай гэж үзвэл одоо байгаа 100 ам доллар маань 120 ам доллар болж өсөх нь гарцаагүй. Зарим нэг улсын хувьд бүүр ч илүү чанга тусна ....жишээ нь: Япон улс гэхэд энэ бүс нутгаас нийт газрын тосны хэрэглээнийхээ 70 орчим хувийг импортоор авдаг. Тэр нь байхгүй болвол Япон яах бол?
Үндсэн стратегийн ач холбогдол нь газрын тосны тээвэрлэлт дайрч гардагт бол туслах бас нэг нөхцөл нь энэ хоолойн зүүн эрэг талыг АНУ болон Барууны орнуудын заналт дайсан болоод буй Иран улс хянаж байдагт оршиж байна. АНУ-н нэг номерийн эрх ашиг бол энэ хоолойгоор дамжин гарах газрын тосны урсгалыг хэвийн байлгах бол Иран улс энэ урсгалыг хаах замаар тэдний газрын тосны экспортод тависан хоригийг цуцлуулах болж байна. Иран нь өөрөө OPEC-н гишүүн нийт газрын тосны нөөц нь дэлхийд 4-т ордог улс, ДНБ-ны 20 хувь, нийт экспортын 80 хувь, Засгийн газрын орлогын 70 хувь нь зөвхөн газрын тосны орлогоор бүрддэг гэвэл, Иран улсын хувьд ч Хормузын хоолойг хаах нь эдийн засгийн утгаараа амиа хорлохтой адилхан гэхдээ нэгэнт экспортнь хаагдчих юм бол үр дүн нь ялгаагүй учир тэд өөрөө хохирсон ч хамаагүй барууны нөхдүүдийг адилхан хүндрэлд оруулах жихад хийх хүсэл төрөх нь гарцаагүй. Нөгөө талдаа АНУ ч энэ бүс нутгаас нийт газрын тосны хэрэглээний 9 хувиа хангадаг. Тэд Персийн булангийн дайнаас хойш энэ бүс нутгаас хамаарах нефтийн хэрэглээгээ багасгаж байгаа. Гэхдээ л энэ улс жилд 19,4 тэрбум баррель нефть хэрэглэдэг гэвэл 9 хувь бас ч жижиг тоо биш. Ийм ч учраас АНУ-н 5-р усан флот Бахрейн улсад байршиж Хормузын хоолойн аюулгүй байдлыг хамгаалж байна.
Иран болон Иракийн хооронд үргэлжилсэн 1980-1988 оны дайн үед газрын тосны үнэ дэлхийн зах зээл дээр 25 хувь өсөж, Хормузын булангаар дамжих газрын тосны зөөвөрлөлт, Ираны далайд тавьсан мины аюулд өртөж эхэлсэн. Энэ ч 1988 онд АНУ болон Иран хооронд далайн мөргөлдөөнд хүргэсэн, АНУ далайн цэргийн түүхэн дэхь далайц, ач холбогдлоороо 5-т орхуйц үйл явдал болж байжээ. Үүнээс хойш бараг жижиг мөргөлдөөн тасраагүй ч өнөөдрийн түвшинд хүрэх хэмжээний аюул үүсээгүй байсан. Иран улс энэ оны 1-р сарын 27 -нд Персийн буланд далайн цэргийн томоохон сургууль зарлаж, Хормузын хоолойг хаах заналхийлэл нь хэр бодитой, биелэхүйц гэдгээ баталж харуулах гэж байгаа нь олон улсын санхүүгийн зах зээл дээр айдас бүрдүүлж сүүлийн долоо хоногт газрын тосны үнэ 4 хувь өсөөд байна. АНУ болон барууны ертөнц ч маш хурцаар Ираны заналхийлэлд хариу өгсөн ба Хормузын хоолойг хаах нь дайн зарлахтай адил зүйл гэж мэдэгдээд байна.
Цэргийн судлаачид аль хэдийн 2 улсын энэ бүсэд байгаа далайн цэргийн хүчин чадлыг харьцуулаад эхэлсэн ба Иран улс нь Хормузын хоолойг биет байдлаар хаах хэмжээний усан цэргийн хүчин чадал байхгүй ч минжүүлэх, пуужин харвах, хорлон сүйтгэх дайралт хийх хэмжээний хүчин чадалтай гэж дүгнээд байгаа. Вест пойнтийн цэргийн мэргэжилтнүүдийн үзэж байгаагаар бол Ираны далайн цэргийн хамгийн том аюул нь тэдний мэдэлд буй 23 ширхэг усанд шумбагч онгоцууд гэж үзэж байна. Тэдний төсөөллөөр бол мөргөлдөөн гарсан нөхцөлд ямар ч хувилбараар АНУ-н 5-р флот ялах нь гарцаагүй ба хамгийн сайн хувилбараар бол хэд хоногт, муудаа л 5-н долоо хоногийн хугацаанд Хормузын хоолойг буцааж нээж чадах юм байна. Иран улс ч үнэхээр мөргөлдөөн зайлшгүй болсон цагт ялахгүй ч хамаг хүчээ энд хаях тул хэд хоногоор ч асуудал хязгаарлагдахгүй нилээн сунжирсан дайн болох нь гарцаагүй байх аа.
Бидэнд бол дайны хор хөнөл нь хол ч эдийн засгийн нөлөөлөл нь бол хүрнэ. Хэрэв үнэхээр Хормузын хоолойд мөргөлдөөн Иран болон АНУ тэргүүтэй барууны эвслийн хүчний хооронд өрнөсөн нөхцөлд дэлхийн хэмжээнд санхүүгийн хямрал ирэх нь гарцаагүй болно. Битгий л дайн байлдаанаар хямралаас гарах арга гарцаа хайгаасай гээд залбирах л үлдэж байна даа.....
No comments:
Post a Comment